Geschiedenis van de St

Geschiedenis van de St. Agatha-kerk in Lisse

[1] [2] Halverwege de 13^e eeuw is in Lisse door graaf Willem II een kapel gebouwd aan “de groene wijde van Lis”, waarschijnlijk waar nu de oude kerk bij het Vierkant [3] staat. De kapel ressorteerde onder de parochie van Sassenheim tot op 27 april 1461 Lisse een zelfstandige parochie werd toegewijd aan Sinte Agatha. Ter compensatie kreeg de pastoor van Sassenheim jaarlijks tot 1628 vijf ons zilver !!!! Had ik het voorbeeld van mijn broer maar gevolgd door naar het seminarie te gaan, maar ook ik zou het niet afgerond hebben.

De eerste ‘’Aechtenkerk’’ van Lisse is vermoedelijk in de 15^e eeuw gebouwd en is nu bekend als de (hervormde) Witte kerk aan het Vierkant. De Engel hoorde toen kerkelijk gezien bij Sassenheim.

Na de beeldenstorm in 1566 werd in 1572 de ‘’Aechtenkerk’’ geplunderd en in brand gestoken. De gelovigen trekken zich terug in schuilkerken. Deze kerken werden van alle zijden aan het zicht onttrokken en tijdens de mis bleven de ramen gesloten. Buiten hoorde men niets en rook men ook geen wierook. Vermoedelijk is rond 1672 aan de Achterweg bij de Klopjesbrug een schuilkerk gebouwd. Het jaar 1672 wordt in het kerkarchief als stichtingsjaar genoemd. De lokatie van de kerk stond ook bekend als het Mallegat en bevond zich aan de Achterweg bij de Engel voorbij de Catharijnelaan zie noot [3a] voor de ligging van de Catharijnelaan ). Er zijn noch afbeeldingen noch andere gegevens van deze kerk bekend, het geloof werd letterlijk en figuurlijk in stilte beleden.

[4] [5] In 1710 werd op dezelfde plaats aan de Klopjesbrug een nieuwe Roomse schuurkerk (schuilkerk) met een ‘’meer dan gewoon fraai’’ pastoorshuis gebouwd. De nieuwe kerk was bijna 10 meter breed en bijna 20 meter lang. Het gebouw was aan het oog onttrokken door boomgaarden, bosjes en muren. Tweederde van de bevolking was katholiek, dus daar lag het probleem niet maar het was nu eenmaal verboden.

Tot ongeveer 1960 heeft er een bloemisterij genaamd Bloemhof gestaan met rechts daarvan twee kleine huisjes, ongeveer op de plek waar vroeger de schuilkerk stond. Gerrit Wubbe, landman en de echtgenoot van Anna Cornelisdr (Antje) Schrama (geboren in 1768) koopt in 1818 de boerderij Bloemhof te Lisse (thans Achterweg 86) met 5 morgen grond. Zij hoefden niet ver naar de kerk te lopen, maar moesten wel hand – en spandiensten voor de pastoor verrichten en zijn daardoor later vast wel in de hemel aangekomen.

Een tekening uit tweede helft van de 18e eeuw van de kerk en pastorie welke in 1710 aan de Achterweg werden gebouwd. De plek stond destijds bekend als het Mallegat.
Tekenaar : anoniem. Getekend vanaf de achterzijde omdat het aan de kant van de Achterweg door schuren , bossages, fruitbomen en een schutting aan het gezicht onttrokken was. Links staat de pastoorswoning, een royaal huis voor die dagen. Om het binnenplaatsje van de pastorie is een muur gebouwd met een poortje en een klein tuinhuisje dat uitzicht gaf op het boerenland. Staat daar Antje Schrama in de poort ?
Bron (tekst) : 't Roemwaard Lisse, A.M. Hulkenberg

Bron (prent) : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002,Lisette van der Lans.

                                 Boerderij naast kerk aan het Mallegat.
                                 Bron : antiquariaat S.C. Lemmers, Lisse.

Huisjes naast kerk aan het Mallegat (in de jaren zestig afgebroken).

Bron :
St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

De inmiddels vervallen kerk werd in 1842 / 1843 vervangen door een nieuwe kerk op ongeveer dezelfde plaats als de huidige kerk. Maar toch lag de kerk toen nog buiten het dorp. Voorbij de hervormde kerk aan het Vierkant was er nauwelijks bebouwing. In 1853 moet de kerk al uitgebreid worden, het liep blijkbaar storm.

Naast de kerk is men al begonnen met het grondwerk voor het nieuwe kerkgebouw.
Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'',2002,
Lisette van der Lans (Ansichtkaart afkomstig van antiquariaat S.C. Lemmers, Lisse)

Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

Bij de bouw van de tegenwoordige Agathakerk aan de Heereweg in 1902 speelt de volgende legende : De pastoor was fel tegen het gebruik van sterke drank en hij had een metselaar gezien met een fles jenever. Toen de metselaar de pastoor zag komen heeft hij de fles in een pilaar gezet. Omdat er doorgewerkt moest worden heeft de metselaar de fles eigenhandig ingemetseld. Volgens de legende zit de fles nog steeds in de vierde pilaar rechts waar oorspronkelijk de preekstoel stond. Toch handig als de pastoor dorst kreeg tijdens de preek, ik dacht altijd al : wat doet die pastoor steeds vreemd met die losse steen.

De preekstoel werd geschonken door parochiaan Piet Verdegaal.

Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

De kerk gaat uit na de Pontificale Hoogmis ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van een katholieke kerk in het dorp. Volgens mijn moeder loopt zij gearmd met mijn Oma en een schoonzus aan de linkerkant van de foto.
Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

Een volle kerk in 1960 bij het 500-jarig bestaan van de St. Agatha als zelfstandige parochie.
Helemaal links halverwege de foto kijkt mijn vader naar ???? Naast hem met bril mijn (overleden) broer Piet.
Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

De pastorie werd tegelijk met de kerk in 1902 / 1903 gebouwd.
Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

Midden op de foto kapelaan van Steen, later was hij rector in Delft.
Hij was net zo'n Bourgondiër als mijn vader en ze hebben er samen jaren van genoten.
Links zit kapelaan Wuijster, hij kwam terug uit Dachau.
Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

Juni 1950 Wat bedoelde hij nou met dat vingertje ?????
Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'',2002, Lisette van der Lans.

              In 1901 werd het H. Agathagesticht (eigenlijk een klooster) gebouwd
              voor de nonnen van de meisjesschool. De school staat rechts naast het klooster.
                 Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002,
              Lisette van der Lans (Prent afkomstig van antiquariaat S.C. Lemmers, Lisse).

Bron : 't Parochiaal School, 125 jaar katholiek onderwijs te Lisse, St. Josephschool, 1867-1992, door A.M. Hulkenberg.

                  De St. Josephschool uit 1909 en het Agathagesticht en St. Agathaschool uit 1902.
                         Het rechtse gebouw en de toren van Pisa hebben wel wat gemeen.
Bron : 't Parochiaal School, 125 jaar katholiek onderwijs te Lisse, St. Josephschool, 1867-1992, door A.M. Hulkenberg.

In 1909 werd het gesticht Huize Pius gebouwd, een tehuis voor zieken en ouden van dagen. Het werd gebouwd voor rekening van het R.K. Parochiaal Armbestuur. De heer H. van Graven was de president van het Armbestuur en heeft het leeuwendeel gehad in de werkzaamheden van de stichting en de bouw van het gesticht.
Bronnen : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans en
het Nieuwsblad van de Vereniging Oud Lisse, januari 2007

Lisse omstreeks 1937
Bron foto : KLM Aerocarto N.V.
Zichtbaar zijn de Agathakerk met pastorie en tuin, kerkhof achter de toren, links van de toren de tuinmanswoning en Huize Pius, dwars hierop aan de Bondstraat het Patronaatsgebouw en de kosterswoning en daarachter aan de Schoolstraat het Bondsgebouw. Aan de andere zijde van de Heereweg v.l.n.r. de Hervormde Kerk met kerkhof, kosterswoning, gemeentehuis, villa Josephine, klooster en scholen. De woning van de hoofdonderwijzer (Meester Strik) is door de bomen niet zichtbaar.
Bron tekst : de Aagtenkerk van Lisse, A.M. Hulkenberg

Op 23 juli 1956 ging het misdienaarsreisje helemaal naar Volendam.
Ik mocht niet mee , want ik ben nooit misdienaar geweest. Er staan wel een aantal bekenden van mij op.
Op de bovenste rij de vierde van links Warrebout Vreeburg.
Op de onderste rij de tweede van links Philo van der Drift en helemaal rechts Jos Dames en Jan Berbee.
Tussen de twee rijen in het midden Hans van der Voorn
Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

Het bestuur van de Kruisvaart (padvinderij) in 1942.
Derde van links staat Nel Schrama (mijn tante ????) en
rechts naast haar Aad van Haasteren (werkte op kantoor van de grossierderij Schrama).
Bron : St. Agatha 1903-2003, ''De glorie en roem van katholiek Lisse'', 2002, Lisette van der Lans.

[1] Bron : St. Agathakerk, 1903-2003, L. van der Lans, 2002

[2] Bron : Kerken in 800 jaar Lisse, Ed Olivier

[3] Het Vierkant is trouwens nooit vierkant, maar altijd driehoekig geweest, het was wel van vier kanten bereikbaar (Bron : mail van Ed Olivier)

[3a] De Catharijnelaan lag vanouds in het verlengde van de Tweede Poellaan.
       Aan het begin van de 19^e eeuw is de Catharijnelaan naar het zuiden   verlegd ter vergroting van het landgoed Wassergeest.
       De Catharijnelaan loopt nu langs de buurtschap De Engel.
       Bron : Wassergeest te Lisse, R.J. Pex, Wassergeest te Lisse door R.J. Pex, 2004,
                                                            uitgegeven door Grimbergen Boeken Lisse en de Stichting Historische reeks Duin – en Bollenstreek.

[4] Bron : Keukenhof, A.M. Hulkenberg, uitgever Historische Vereniging Holland, Dordrecht, 1975

[5] Bron : St. Agathakerk, 1903-2003, L. van der Lans, 2002

[6] Bron : 't Parochiaal School, 125 jaar katholiek onderwijs te Lisse, St. Josephschool, 1867-1992, door A.M. Hulkenberg.